ประวัติพลาสติก
กิจกรรม CSR ปล่อยพ่อแม่พันธุ์ปลา จำนวน 5,000 ตัว คืนสู่ธรรมชาติ ฟื้นฟูระบบนิเวศ อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
พลาสติกคือวัสดุหลักที่มีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันและภาคอุตสาหกรรม ด้วยคุณสมบัติเด่นอย่าง น้ำหนักเบา แข็งแรง และปรับปรุงคุณภาพได้ง่ายด้วยสารเติมแต่ง (Additives) อย่างไรก็ตาม ปริมาณการใช้งานที่สูงขึ้นส่งผลให้เกิดขยะพลาสติกจำนวนมาก
พลาสติกรีไซเคิล คือ การนำพลาสติกที่ผ่านการใช้งานแล้วกลับมาผ่านกระบวนการแปรรูปเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ ซึ่งเทคโนโลยีในปัจจุบันแบ่งกระบวนการรีไซเคิลออกเป็น 4 ประเภทหลัก ได้แก่
- Primary recycling: การรีไซเคิลแบบปฐมภูมิ (ใช้ซ้ำในโรงงาน)
- Secondary recycling: การรีไซเคิลแบบทุติยภูมิ (แปรรูปทางกล)
- Tertiary recycling: การรีไซเคิลแบบตติยภูมิ (แปรรูปทางเคมี)
- Quaternary recycling: การรีไซเคิลแบบจตุภูมิ (แปรรูปเป็นพลังงาน)
รู้จักสัญลักษณ์รีไซเคิลพลาสติก 7 ประเภท (Resin Identification Codes)
ก่อนเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล การคัดแยกประเภทพลาสติกตามสัญลักษณ์ (Resin Identification Codes) เป็นสิ่งที่สำคัญมาก
- เบอร์ 1 PET: ขวดน้ำใส, ขวดน้ำอัดลม
- เบอร์ 2 HDPE: ขวดนม, ถังน้ำ, บรรจุภัณฑ์น้ำยาทำความสะอาด
- เบอร์ 3 PVC: ท่อพีวีซี, สายยาง, หนังเทียม
- เบอร์ 4 LDPE: ถุงเย็น, ฟิล์มห่ออาหาร
- เบอร์ 5 PP: กล่องอาหาร, จานชาม, ถ้วยโยเกิร์ต
- เบอร์ 6 PS: กล่องโฟม, ช้อนส้อมพลาสติก
- เบอร์ 7 Other: พลาสติกชนิดอื่น ๆ หรือพลาสติกผสม (เช่น PC, Bio-plastic)
4 ประเภทของการรีไซเคิลพลาสติก (4 Types of Recycling)
ในทางวิศวกรรมและการจัดการสิ่งแวดล้อม การรีไซเคิลพลาสติกสามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ระดับ ตามลักษณะของกระบวนการและผลิตภัณฑ์ที่ได้ ดังนี้
1. การรีไซเคิลแบบปฐมภูมิ
เป็นการนำขวดหรือเศษพลาสติกที่เป็นประเภทเดียวกันและไม่มีสิ่งปนเปื้อน ที่เกิดในกระบวนการผลิตหรือขึ้นรูปกลับมาใช้ซ้ำภายในโรงงาน โดยสามารถนำมาใช้ซ้ำทั้งหมดหรือเติมผสมกับเม็ดใหม่ที่อัตราส่วนต่างๆ
2. การรีไซเคิลแบบทุติยภูมิ
การรีไซเคิลแบบทุติยภูมิหรือกระบวนการหลอมขึ้นรูปใหม่ เป็นการนำพลาสติกที่ผ่านการใช้งานแล้วมาทำความสะอาด บด หลอมและขึ้นรูปกลับไปเป็นผลิตภัณฑ์พลาสติกอีกครั้ง การรีไซเคิลแบบทุติยภูมินี้ยังสามารถแบ่งย่อยได้เป็นหลายเทคนิค คือ
- การรีไซเคิลเชิงกล (Mechanical recycling)
เป็นเทคนิคที่ง่ายและนิยมใช้มากที่สุดในปัจจุบัน โดยการเก็บพลาสติกที่ผ่านการใช้งานแล้วมาคัดแยกตามประเภท และสีมาล้างทำความสะอาดก่อนนำมาบดเป็นชิ้นเล็กๆ และหลอมเป็นเม็ดพลาสติกเกรดสองหรือเม็ดพลาสติกรีไซเคิลเพื่อนำกลับไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่หรือนำมาผสมกับเม็ดใหม่เพื่อให้ได้สมบัติที่ต้องการก่อนนำไปผ่านกระบวนการขึ้นรูป โดยคุณภาพของเม็ดพลาสติกรีไซเคิลนี้จะเป็นตัวกำหนดการนำไปใช้งานและปริมาณการผสมที่ต้องการ ปัญหาในกระบวนการรีไซเคิลพลาสติกคือหลังจากผ่านกระบวนการรีไซเคิลในแต่ละครั้งพลาสติกจะมีคุณภาพต่ำลงปฏิกิริยาการขาดของสายโซ่โมเลกุลของ ทำให้ไม่สามารถนำไปใช้ในเกิดประโยชน์สูงสุด และมีราคาถูกลงเรื่อยๆ จนบางครั้งไม่คุ้มต่อการลงทุน สาเหตุที่สำคัญเนื่องมาจากมีการปนเปื้อนของสิ่งสกปรก ฉลากเล็กๆ หรือ เศษกาวทำให้เม็ดพลาสติกรีไซเคิลมีสีเข้มขึ้นหรือ มีความใสลดลง นอกจากนี้ความชื้นในพลาสติก และความร้อนที่ใช้ในการหลอมพลาสติกยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการสลายตัว หรือเกิดการขาดของสายโซ่โมเลกุลของโพลิเมอร์ที่ใช้ทำพลาสติก ทำให้เม็ดพลาสติกรีไซเคิลมีสีเหลือง และมีสมบัติเชิงกลลดลงด้วย
- การปรับปรุงโดยวิธีทางเคมี (Chemical modification)
เนื่องจากเม็ดพลาสติกรีไซเคิลมีข้อจำกัดในด้านสมบัติ การขึ้นรูปและการใช้งาน ดังนั้น การปรับปรุงโดยวิธีการทางเคมีจะช่วยลดข้อจำกัดดังกล่าวหรือทำให้เม็ดรีไซเคิลมีลักษณะใกล้เคียงกับเม็ดใหม่ได้ การปรับปรุงนี้สามารถใช้ได้กับทั้งพลาสติกชนิดเดียวหรือพลาสติกผสม ถ้าเป็นพลาสติกชนิดเดียวก็จะใช้การเติมสารเคมีหรือใช้วิธีการผ่านด้วยรังสี แต่ถ้าเป็นพลาสติกผสมมักใช้สารช่วยในการผสมให้เข้ากันที่รู้จักกันโดยทั่วไปว่า Compatibilizer
- การหลอมอัดรีดร่วมและการฉีดร่วม (Coextrusion and Coinjection moulding)
เป็นอีกเทคนิคหนึ่งของการรีไซเคิลแบบทุติยภูมิซึ่งเหมาะสำหรับใช้ผลิตบรรจุภัณฑ์ที่ต้องสัมผัสกับอาหาร ผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ผลิตได้จากกระบวนการนี้จะมีลักษณะโครงสร้างเป็นชั้นๆ เหมือนแซนด์วิช โดยที่ผิวหน้าเป็นชั้นที่ผลิตจากพลาสติกใหม่ซึ่งมีความต้านทานต่อแรงดึงสูง ป้องกันการขีดข่วนได้ดีและมีสีสันน่าใช้ ส่วนชั้นกลางเป็นชั้นของพลาสติกรีไซเคิล
3. การรีไซเคิลแบบตติยภูมิ
การรีไซเคิลแบบตติยภูมิแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท คือ การรีไซเคิลทางเคมีและทางความร้อน
- การรีไซเคิลทางเคมี (chemical recycling)
เป็นกระบวนการที่ทำให้โครงสร้างสายโซ่ของพอลิเมอร์เกิดการขาดหรือแตกออก (Depolymerisation) ได้มอนอเมอร์ (Monomer) หรือโอลิโกเมอร์ (Oligomer) เป็นผลิตภัณฑ์เมื่อนำมาทำให้บริสุทธิ์โดยการกลั่นและตกผลึกได้เป็นสารตั้งต้นที่มีคุณภาพสูงซึ่งสามารถนำไปใช้ผลิตเป็นเพทได้ใหม่
- การรีไซเคิลทางความร้อน (Thermolysis)
โครงสร้างของเพทสามารถเกิดการแตกหรือขาดได้โดยใช้ความร้อน เรียกว่า Thermolysis แบ่งออกได้เป็น 3 วิธี คือ แบบไม่ใช้ออกซิเจน (Pyrolysis )แบบใช้ออกซิเจน (Gasification) และ การเติมไฮโดรเจน (Hydrogenation)
Pyrolysis เป็นกระบวนการที่ทำให้สายโซ่พอลิเมอร์เกิดการแตกออกโดยใช้ความร้อนแบบไม่ใช้ออกซิเจน ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการควบแน่นเป็น ของเหลวที่เรียกว่า น้ำมันดิบสังเคราะห์ (Synthetic crude oil) สามารถนำกลับไปใช้ในโรงกลั่นและส่วนที่ไม่เกิดการควบแน่นจะถูกนำกลับมาใช้เป็นเชื้อเพลิงในการให้ความร้อนภายในกระบวนการ
Gasification เป็นกระบวนการที่ทำให้สายโซ่พอลิเมอร์ของเพทเกิดการแตกออกโดยใช้ความร้อนแบบใช้ออกซิเจน กระบวนการนี้เกิดขึ้นที่อุณหภูมิสูงกว่า Pyrolysis ผลลัพธ์ที่ได้คือ Syngas ซึ่งประกอบด้วยก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์และไฮโดรเจน สามารถนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงได้โดยตรง แต่ถ้าทำการแยกก่อนนำมาใช้ในรูปของสารเคมีจะมีมูลค่าสูงขึ้น 2 – 3 เท่า
Hydrogenation เป็นเทคนิคที่ปรับปรุงมาจากกระบวนการกลั่นน้ำมันแบบใช้ตัวเร่งปฏิกิริยา โดยสายโซ่พอลิเมอร์ของเพทจะถูกทำให้แตกหรือขาดออกจากกันด้วยความร้อนและสัมผัสกับไฮโดรเจนที่มากเกินพอที่ความดันสูงกว่า 100 บรรยากาศ จนเกิดปฏิกิริยาแตกตัว (Cracking) และเกิดการเติมไฮโดรเจน (Hydrogenation) อย่างสมบูรณ์ ผลิตภัณฑ์ที่ได้ส่วนใหญ่เป็นเชื้อเพลิงเหลว เช่น น้ำมันแก็สโซลีนหรือดีเซล
กระบวนการรีไซเคิลทางความร้อนถือได้ว่าเป็นเทคโนโลยีที่มีประโยชน์และคุ้มค่ากว่าการรีไซเคิลทางเคมีเพราะสามารถจัดการขยะที่เป็นพลาสติกผสมที่มีสิ่งปนเปื้อนอื่นๆ ที่ไม่ใช่พลาสติกได้ ในขณะที่การรีไซเคิลทางเคมีต้องใช้พลาสติกที่มีความสะอาดค่อนข้างสูงและมีการผสมหรือปนเปื้อนได้เพียงเล็กน้อย ทำให้มีค่าใช้จ่ายในการเตรียมวัตถุดิบสูง อย่างไรก็ตามพลาสติกเพทที่จะนำมารีไซเคิลทางความร้อนก็ควรมีการคัดขนาดหรือกำจัดสิ่งปนเปื้อนออกบ้าง
4. การรีไซเคิลแบบจตุภูมิ
พลาสติกสามารถนำมาเผาไหม้เป็นเชื้อเพลิงทดแทน โดยการเผาไหม้ของพลาสติกให้ค่าความร้อนใกล้เคียงกับถ่านหิน (23 MJ/kg) ช่วยในการเผาไหม้ส่วนที่เป็นขยะเปียก ทำให้ลดปริมาณเชื้อเพลิงที่ต้องใช้ในการเผาขยะ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับพลาสติกรีไซเคิล
ปัจจุบัน แนวคิด เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ทำให้การรีไซเคิลพลาสติกไม่ได้เป็นเพียงทางเลือก แต่เป็นความจำเป็นของภาคธุรกิจ การพัฒนาเทคโนโลยีรีไซเคิลให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นจะช่วยเปลี่ยน "ขยะ" ให้กลับมาเป็น "ทรัพยากร" ที่มีค่า ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสร้างความยั่งยืนให้กับระบบอุตสาหกรรมในระยะยาว
แหล่งที่มา: https://www.mtec.or.th/bio-plastic/what-is-plastic/recycle-plastic.html
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม
โทร: 08-9891-2078, 0-2707-6325
